4 - آذربايجان ( تبريز ) . آذربايجان در دوران صفويه جزء اصلى و هستهء مملكت بود . در اينجا ، يعنى در تبريز بود كه شاه اسمعيل اول در سال 907 ( - 1502 م . ) تاجگذارى كرد . يعنى تبريز در آغاز همچنان پايتخت بود . در ابتداى كار صفويه درست روشن نيست كه آذربايجان از نظر تقسيمات ادارى و حكومتى چه وضعى داشته است . از يك طرف در فاصلهء سالهاى 909 تا 939 ( - 3 / 1532 - 1503 م . ) به‌نام حكمرانان تبريز واقفيم كه همان‌طور كه گاه‌گاه از طرز بيان منابع در اختيار ما برمىآيد « 24 » ظاهرا بر تمام خطهء آذربايجان فرمانروايى داشته‌اند . اما از طرف ديگر مىتوان پذيرفت كه در ئيلان‌ئيل 9 - 938 ( - 3 - 1532 م . ) تبريز خاصه بوده است : اولامه‌تكلو ( از بارس‌ئيل 7 - 936 كه با سال 1 - 1530 مسيحى برابر است حدود دو سال امير الامراى آذربايجان « 25 » بوده ) ظاهرا در وان اقامت داشته است . او كه ياغى شده بود از آنجا راهى شد تا داروغهء تبريز را بگيرد « 26 » . ما در يونت‌ئيل 1 - 940 ( - 5 - 1534 م . ) بطور يقين و براى دورهء بعد تا سال 985 ( - 1578 م . ) با احتمال زياد مىتوانيم بگوئيم كه تبريز خاصه بوده است . « 27 » در اين دوره ممكن است كه حكام درجه دوم آذربايجان زير نظر حاكم چخور سعد بوده‌اند . « 28 » مطابق هفت اقليم « 29 » قراباغ تا رود كر از توابع آذربايجان بود . در دوران سلطنت شاه محمد ( 995 - 985 كه برابر است با 87 - 1578 م . ) ما از يك نفر « بيگلر - بيگى سراسر ايالت آذربايجان » خبر داريم كه مقّر وى در تبريز بود و ادارهء سرزمين

--> ( 24 ) - خلاصة التواريخ ، ص b 96 : ايالت آذربايجان و حكومت تبريز . ( 25 ) - تذكرهء شاه طهماسب ، ص 587 . ( 26 ) - تاريخ ايلچى نظام شاه ، ص ؛ 44 . ( 27 ) - رجوع به فهرست ايالات خاصه تا سال 995 كه ضمن فصل سوم اين كتاب تحت عنوان « وزراى ايالات خاصه » به‌دست داده شده است . ( 28 ) - جواهر الاخبار در ص 333 از شاهقلى سلطان استاجلو كه از سال 966 تا حدود 980 حاكم ايروان بود در سال 975 بعنوان حاكم آذربايجان ياد مىكند ( شايد سهوى در كار باشد ؟ ) پسر او مدت زمانى داروغهء تبريز بود . ( 29 ) - هفت اقليم ، جلد سوم ، ص 207 .